اندیشکده مدیریت و اقتصاد تدبیر نیکان هوشمندسازی در حسابداری، اقتصاد و مدیریت مالی 1 پیاپی 4 1404 08 01 Exploring the Effects of Generative Artificial Intelligence on the Preparation, Analysis, and Interpretation of Financial Reports in Large and Complex Organizations واکاوی اثرات هوش مصنوعی مولد بر تهیه، تحلیل و تفسیر گزارش‌های مالی در سازمان‌های بزرگ و پیچیده 66 79 FA علی اکبر قاسمی تبار گروه مدیریت مالی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Journal Article <p>This study aimed to explore the effects of generative artificial intelligence on the preparation, analysis, and interpretation of financial reports in large and complex organizations, with emphasis on opportunities, risks, and governance requirements. This qualitative exploratory study was conducted using semi-structured interviews. The participants were 24 financial managers, financial reporting managers, financial analysts, internal auditors, internal control specialists, and financial systems/data experts working in large organizations located in Tehran. Participants were selected through purposive sampling with maximum variation. Data collection continued until theoretical saturation was reached; saturation occurred at the twenty-first interview, and three additional interviews were conducted to confirm thematic stability. The interviews were transcribed, coded, and analyzed through thematic analysis using NVivo software. Five main categories emerged from the data: intelligent acceleration of financial report preparation, deepening of financial analysis and interpretation of complex data, reconstruction of financial narrative and management reporting, emergence of new risks related to reliability, confidentiality, and controllability, and transformation of professional roles and financial competencies. Participants emphasized that generative AI can reduce the time required for drafting reports, preparing explanatory notes, benchmarking, and developing managerial scenarios. However, they also noted that ungoverned use may increase interpretive errors, overreliance, weak auditability, and ambiguity in professional accountability. Generative AI should be viewed not as a substitute for professional financial judgment, but as an augmenting technology that can improve speed, analytical depth, and reporting coherence. Its effective use requires reliable data architecture, AI-specific internal controls, human oversight, specialized training, and transparent accountability mechanisms.</p> <p>هدف این پژوهش واکاوی اثرات هوش مصنوعی مولد بر فرایندهای تهیه، تحلیل و تفسیر گزارش‌های مالی در سازمان‌های بزرگ و پیچیده با تأکید بر فرصت‌ها، چالش‌ها و الزامات حاکمیتی آن بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح اکتشافی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از مدیران مالی، مدیران گزارشگری مالی، تحلیلگران مالی، حسابرسان داخلی، متخصصان کنترل داخلی و کارشناسان سامانه‌های مالی و داده در سازمان‌های بزرگ مستقر در تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت تنوع حداکثری انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. فرایند مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از پایداری مضامین انجام گرفت. داده‌ها با روش تحلیل مضمون و با کمک نرم‌افزار NVivo کدگذاری و تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: شتاب‌بخشی هوشمند به تهیه گزارش‌های مالی، تعمیق تحلیل مالی و تفسیر داده‌های پیچیده، بازآفرینی روایتگری مالی و گزارشگری مدیریتی، ظهور ریسک‌های جدید در قابلیت اتکا، محرمانگی و کنترل‌پذیری، و دگرگونی نقش‌های حرفه‌ای و مهارت‌های مالی. مشارکت‌کنندگان تأکید داشتند که هوش مصنوعی مولد می‌تواند زمان تهیه پیش‌نویس گزارش‌ها، یادداشت‌های توضیحی، تحلیل‌های مقایسه‌ای و سناریوهای مدیریتی را کاهش دهد؛ اما بدون کنترل انسانی، اعتبارسنجی داده‌ها، مستندسازی خروجی‌ها و سیاست‌های حاکمیتی، می‌تواند موجب خطای تفسیری، اتکای بیش از حد و تضعیف پاسخگویی حرفه‌ای شود. هوش مصنوعی مولد در سازمان‌های بزرگ نه جایگزین قضاوت حرفه‌ای مالی، بلکه ابزاری تقویت‌کننده برای افزایش سرعت، عمق تحلیلی و انسجام گزارشگری است. بهره‌گیری مؤثر از آن مستلزم معماری داده قابل اعتماد، کنترل داخلی ویژه هوش مصنوعی، نظارت انسانی، آموزش تخصصی و چارچوب‌های شفاف پاسخگویی است.</p> https://jsaefm.com/index.php/jsaefm/article/download/26/24