اندیشکده مدیریت و اقتصاد تدبیر نیکان هوشمندسازی در حسابداری، اقتصاد و مدیریت مالی 1 پیاپی 6 1404 12 01 Designing an Intelligent Model for Assessing Earnings Quality with Emphasis on Accruals, Earnings Persistence, and Earnings Manipulation Patterns طراحی مدل هوشمند سنجش کیفیت سود با تأکید بر اقلام تعهدی، پایداری سود و الگوهای دستکاری سود 27 39 FA علی اکبر صادقی نژاد گروه اقتصاد، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران رؤیا جمالی گروه اقتصاد، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران حسام نوریان گروه اقتصاد، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article <p>This study aimed to design an intelligent model for assessing earnings quality by focusing on accrual quality, earnings persistence, cash-flow predictability, and patterns of earnings manipulation. This study employed a qualitative exploratory design. The participants consisted of 19 experts in financial accounting, auditing, capital market analysis, financial management, and academic accounting from Tehran, Iran. Participants were selected through purposive sampling. Data were collected using semi-structured interviews, and the interview process continued until theoretical saturation was achieved. Thematic analysis was applied to analyze the data, and NVivo software was used to organize, code, compare, and refine the qualitative evidence. Coding was performed at three levels: initial codes, subcategories, and main categories. To enhance trustworthiness, member checking, peer review, analytical memoing, and audit trail documentation were used. The analysis resulted in four main categories: accrual quality and reliability, earnings persistence and predictability, earnings manipulation patterns, and the data-driven architecture of an intelligent earnings quality assessment model. Participants emphasized that earnings quality should not be evaluated through a single accounting ratio or isolated financial indicator. Instead, an intelligent model should integrate accrual-based signals, cash-flow consistency, temporal stability, managerial incentives, audit evidence, and governance-related indicators. Abnormal discretionary accruals, persistent gaps between earnings and operating cash flows, unusual changes in provisions, abnormal credit sales, reduction of discretionary expenditures, income smoothing, and timing-based adjustments were identified as major warning signs of low earnings quality. The findings indicate that earnings quality is a multidimensional construct and that designing an intelligent model for its assessment requires the integration of financial, auditing, governance, and behavioral data. The proposed model can assist auditors, financial analysts, managers, and regulators in the early identification of earnings manipulation risk, improvement of financial reporting reliability, and enhancement of economic decisions based on more persistent and transparent earnings.</p> <p>هدف این پژوهش طراحی مدل هوشمند سنجش کیفیت سود با تمرکز بر کیفیت اقلام تعهدی، پایداری سود، قابلیت پیش‌بینی جریان‌های نقدی و شناسایی الگوهای دستکاری سود در شرکت‌ها است. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح اکتشافی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 19 نفر از خبرگان حسابداری مالی، حسابرسی، تحلیل‌گری بازار سرمایه، مدیریت مالی و اعضای هیئت علمی دانشگاهی در شهر تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرآیند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل مضمون و نرم‌افزار NVivo استفاده شد. کدگذاری در سه سطح کدهای اولیه، مقوله‌های فرعی و مقوله‌های اصلی انجام گرفت و برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتایان و ثبت مسیر تحلیل استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: کیفیت و قابلیت اتکای اقلام تعهدی، پایداری و قابلیت پیش‌بینی سود، الگوهای دستکاری سود، و معماری داده‌محور مدل هوشمند سنجش کیفیت سود. مشارکت‌کنندگان تأکید کردند که سنجش کیفیت سود نباید صرفاً بر نسبت‌های حسابداری یا یک شاخص منفرد متکی باشد، بلکه باید ترکیبی از نشانه‌های تعهدی، نقدی، رفتاری، زمانی و نظارتی را در نظر گیرد. از دیدگاه آنان، افزایش غیرعادی اقلام تعهدی اختیاری، شکاف پایدار میان سود و جریان نقد عملیاتی، تغییرات غیرمنطقی در ذخایر، فروش اعتباری غیرعادی، کاهش هزینه‌های اختیاری و هموارسازی سود از نشانه‌های اصلی کاهش کیفیت سود محسوب می‌شود. نتایج نشان داد کیفیت سود مفهومی چندبعدی است و طراحی مدل هوشمند برای سنجش آن مستلزم ادغام داده‌های مالی، حسابرسی، حاکمیت شرکتی و الگوهای رفتاری مدیریت است. مدل پیشنهادی می‌تواند به حسابرسان، تحلیل‌گران، مدیران مالی و نهادهای ناظر کمک کند تا ریسک دستکاری سود را زودتر شناسایی کرده، قابلیت اتکای گزارشگری مالی را بهبود بخشند و تصمیم‌های اقتصادی را بر مبنای سودهای پایدارتر و شفاف‌تر اتخاذ کنند.</p> https://jsaefm.com/index.php/jsaefm/article/download/35/33