اندیشکده مدیریت و اقتصاد تدبیر نیکان هوشمندسازی در حسابداری، اقتصاد و مدیریت مالی 2 پیاپی 8 1405 04 01 Analyzing the Effect of Financial Process Intelligence on Reducing Operational Risk and Improving the Efficiency of Internal Control Systems تحلیل اثر هوشمندسازی فرآیندهای مالی بر کاهش ریسک عملیاتی و افزایش کارایی سیستم‌های کنترل داخلی 41 53 FA سیمین کریمی راد گروه اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران محمد مهدی ابراهیمی نیا گروه اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain how the intelligence of financial processes contributes to reducing operational risk and improving the efficiency of internal control systems in organizations located in Tehran. This study adopted a qualitative research design using thematic analysis. The participants consisted of 18 financial managers, internal auditors, risk managers, financial IT managers, and accounting information system specialists working in companies and financial institutions in Tehran. Participants were selected through purposive sampling, and recruitment continued until theoretical saturation was achieved. Data were collected exclusively through semi-structured interviews. All interviews were transcribed, organized, coded, and analyzed using NVivo software. The analysis followed an inductive thematic procedure, including familiarization with the data, initial coding, theme development, theme review, theme definition, and final reporting. The findings revealed five major mechanisms through which financial process intelligence reduces operational risk and strengthens internal control efficiency: standardization and automation of financial operations, continuous monitoring and anomaly detection, reinforcement of segregation of duties and traceability, improvement of data quality and system integration, and transformation of internal auditing toward analytical and preventive assurance. Participants emphasized that intelligent financial systems reduce human error, late detection of discrepancies, reliance on manual controls, and unauthorized manipulation of financial data. However, they also noted that weak data governance, insufficient digital competence, and excessive reliance on algorithms may create new operational risks. The study concludes that financial process intelligence can sustainably reduce operational risk and improve internal control efficiency when it is not treated merely as a technical automation project. Instead, it should be implemented as an integrated governance mechanism that combines reliable data, human accountability, continuous monitoring, traceable controls, algorithmic validation, and periodic assurance.</p> <p>هدف این پژوهش، تبیین اثر هوشمندسازی فرآیندهای مالی بر کاهش ریسک عملیاتی و افزایش کارایی سیستم‌های کنترل داخلی در سازمان‌های مستقر در تهران بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ نفر از مدیران مالی، حسابرسان داخلی، مدیران ریسک، مدیران فناوری اطلاعات مالی و متخصصان سیستم‌های اطلاعات حسابداری در شرکت‌ها و مؤسسات مالی مستقر در تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام شد و فرآیند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها پس از ضبط، پیاده‌سازی و کدگذاری شدند و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل تحلیل مضمون صورت گرفت. یافته‌ها نشان داد هوشمندسازی فرآیندهای مالی از طریق پنج سازوکار اصلی بر کاهش ریسک عملیاتی و ارتقای کارایی کنترل‌های داخلی اثر می‌گذارد: استانداردسازی و خودکارسازی عملیات مالی، پایش مستمر و کشف ناهنجاری‌های مالی، تقویت تفکیک وظایف و قابلیت ردیابی، بهبود کیفیت داده و یکپارچگی سیستم‌ها، و ارتقای نقش نظارتی و تحلیلی حسابرسان داخلی. مشارکت‌کنندگان تأکید داشتند که هوشمندسازی، خطاهای انسانی، تأخیر در شناسایی مغایرت‌ها، وابستگی به کنترل‌های دستی و امکان دستکاری غیرمجاز داده‌ها را کاهش می‌دهد؛ بااین‌حال، ضعف حکمرانی داده، کمبود مهارت دیجیتال و اتکای افراطی به الگوریتم‌ها می‌تواند خود به منبع جدیدی از ریسک تبدیل شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد هوشمندسازی فرآیندهای مالی زمانی می‌تواند به کاهش پایدار ریسک عملیاتی و افزایش کارایی کنترل داخلی منجر شود که صرفاً به‌عنوان ابزار اتوماسیون تلقی نشود، بلکه در قالب یک نظام حکمرانی یکپارچه شامل داده قابل اعتماد، مسئولیت‌پذیری انسانی، نظارت مستمر، کنترل‌های قابل ردیابی و ارزیابی دوره‌ای الگوریتم‌ها استقرار یابد.</p> https://jsaefm.com/index.php/jsaefm/article/download/50/46