اندیشکده مدیریت و اقتصاد تدبیر نیکان هوشمندسازی در حسابداری، اقتصاد و مدیریت مالی 1 پیاپی 1 1404 02 01 Analyzing the Impact of Financial Robo-Advisors on Retail Investors’ Behavior: The Mediating Role of Digital Trust and Financial Literacy تحلیل تأثیر ربات‌های مشاور مالی بر رفتار سرمایه‌گذاران خرد با نقش میانجی اعتماد دیجیتال و سواد مالی 69 81 FA محمد امین ربیعی مندجین گروه مدیریت مالی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article <p>This study aimed to analyze the influence of financial robo-advisors on retail investors’ behavior, with particular attention to the mediating roles of digital trust and financial literacy in investment decision-making. This qualitative exploratory study was conducted among retail investors in Tehran, Iran. Participants were selected through purposive and snowball sampling based on their direct experience with robo-advisory platforms, algorithmic investment tools, automated portfolio recommendation systems, or AI-based financial decision-support services. Data were collected through semi-structured interviews. Theoretical saturation was reached after 22 interviews. All interviews were transcribed verbatim and analyzed using thematic analysis supported by NVivo software. Credibility and trustworthiness were strengthened through member checking, peer debriefing, audit trail documentation, constant comparison, and reflexive memo writing. Four main categories emerged from the analysis: reconfiguration of retail investors’ decision-making patterns, conditional formation of digital trust, the interpretive role of financial literacy in accepting or resisting algorithmic advice, and behavioral consequences of using robo-advisory services. The findings indicated that robo-advisors influence retail investors by reducing emotional decision-making, structuring risk assessment, simplifying financial information, and improving comparability across investment alternatives. However, investors’ trust in robo-advisors was not unconditional; it depended on algorithmic transparency, explainability, perceived performance, data security, platform reputation, and the availability of human oversight. Financial literacy shaped how investors interpreted algorithmic recommendations, with more literate participants using robo-advisors as decision-support tools rather than as substitutes for personal judgment. Financial robo-advisors can guide retail investors toward more disciplined, data-driven, and less emotionally reactive investment behavior. Nevertheless, their effectiveness depends on the interaction between digital trust and financial literacy. The study suggests that transparent design, investor education, regulatory oversight, and accountable algorithmic governance are necessary for the responsible development of robo-advisory services in capital markets.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تحلیل تأثیر ربات‌های مشاور مالی بر رفتار سرمایه‌گذاران خرد با تمرکز بر نقش میانجی اعتماد دیجیتال و سواد مالی در زمینه تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاری بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طراحی اکتشافی انجام شد. جامعه پژوهش شامل سرمایه‌گذاران خرد ساکن شهر تهران بود که تجربه استفاده مستقیم یا ارزیابی عملی ربات‌های مشاور مالی، سامانه‌های توصیه‌گر سرمایه‌گذاری، پلتفرم‌های تحلیل الگوریتمی یا ابزارهای هوشمند مدیریت پرتفوی را داشتند. مشارکت‌کنندگان به روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند و پس از انجام ۲۲ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته، اشباع نظری حاصل شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق گردآوری و با روش تحلیل مضمون در نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همتای پژوهشی، ثبت مسیر تحلیل و مقایسه مستمر کدها تقویت شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: بازآرایی الگوی تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران خرد، شکل‌گیری اعتماد دیجیتال مشروط، نقش تعدیل‌گر سواد مالی در پذیرش یا مقاومت نسبت به توصیه الگوریتمی، و پیامدهای رفتاری استفاده از ربات‌های مشاور مالی. یافته‌ها نشان داد ربات‌های مشاور از طریق کاهش اتکا به هیجان، افزایش نظم در ارزیابی ریسک، ساده‌سازی اطلاعات و تقویت مقایسه‌پذیری گزینه‌های سرمایه‌گذاری، رفتار سرمایه‌گذاران خرد را تغییر می‌دهند؛ بااین‌حال، اعتماد کاربران به این ابزارها مطلق نیست و به شفافیت الگوریتم، قابلیت توضیح، تجربه عملکردی، امنیت داده و امکان مداخله انسانی وابسته است. ربات‌های مشاور مالی می‌توانند رفتار سرمایه‌گذاران خرد را به سمت تصمیم‌گیری ساختارمندتر، کمتر هیجانی و مبتنی بر داده سوق دهند، اما اثربخشی آن‌ها به سطح اعتماد دیجیتال و سواد مالی کاربران وابسته است. سرمایه‌گذارانی که سواد مالی بالاتری دارند، توصیه‌های الگوریتمی را نه به‌عنوان جایگزین کامل قضاوت انسانی، بلکه به‌عنوان ابزار پشتیبان تصمیم به کار می‌گیرند. بنابراین توسعه ربات‌های مشاور در بازار سرمایه مستلزم طراحی شفاف، آموزش مالی، نظارت نهادی و سازوکارهای پاسخگویی الگوریتمی است</p> https://jsaefm.com/index.php/jsaefm/article/download/7/6