طراحی مدل هوشمند سنجش کیفیت سود با تأکید بر اقلام تعهدی، پایداری سود و الگوهای دستکاری سود

نویسندگان

  • علی اکبر صادقی نژاد گروه اقتصاد، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نویسنده
  • رؤیا جمالی گروه اقتصاد، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نویسنده مسئول
  • حسام نوریان گروه اقتصاد، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نویسنده

کلمات کلیدی:

کیفیت سود, اقلام تعهدی, پایداری سود, مدیریت سود, دستکاری سود, مدل هوشمند, گزارشگری مالی

چکیده

هدف این پژوهش طراحی مدل هوشمند سنجش کیفیت سود با تمرکز بر کیفیت اقلام تعهدی، پایداری سود، قابلیت پیش‌بینی جریان‌های نقدی و شناسایی الگوهای دستکاری سود در شرکت‌ها است. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح اکتشافی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 19 نفر از خبرگان حسابداری مالی، حسابرسی، تحلیل‌گری بازار سرمایه، مدیریت مالی و اعضای هیئت علمی دانشگاهی در شهر تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرآیند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل مضمون و نرم‌افزار NVivo استفاده شد. کدگذاری در سه سطح کدهای اولیه، مقوله‌های فرعی و مقوله‌های اصلی انجام گرفت و برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتایان و ثبت مسیر تحلیل استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: کیفیت و قابلیت اتکای اقلام تعهدی، پایداری و قابلیت پیش‌بینی سود، الگوهای دستکاری سود، و معماری داده‌محور مدل هوشمند سنجش کیفیت سود. مشارکت‌کنندگان تأکید کردند که سنجش کیفیت سود نباید صرفاً بر نسبت‌های حسابداری یا یک شاخص منفرد متکی باشد، بلکه باید ترکیبی از نشانه‌های تعهدی، نقدی، رفتاری، زمانی و نظارتی را در نظر گیرد. از دیدگاه آنان، افزایش غیرعادی اقلام تعهدی اختیاری، شکاف پایدار میان سود و جریان نقد عملیاتی، تغییرات غیرمنطقی در ذخایر، فروش اعتباری غیرعادی، کاهش هزینه‌های اختیاری و هموارسازی سود از نشانه‌های اصلی کاهش کیفیت سود محسوب می‌شود. نتایج نشان داد کیفیت سود مفهومی چندبعدی است و طراحی مدل هوشمند برای سنجش آن مستلزم ادغام داده‌های مالی، حسابرسی، حاکمیت شرکتی و الگوهای رفتاری مدیریت است. مدل پیشنهادی می‌تواند به حسابرسان، تحلیل‌گران، مدیران مالی و نهادهای ناظر کمک کند تا ریسک دستکاری سود را زودتر شناسایی کرده، قابلیت اتکای گزارشگری مالی را بهبود بخشند و تصمیم‌های اقتصادی را بر مبنای سودهای پایدارتر و شفاف‌تر اتخاذ کنند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Beneish, M. D. (1999). The detection of earnings manipulation. Financial Analysts Journal, 55(5), 24–36. doi: 10.2469/faj.v55.n5.2296

Cohen, D. A., Dey, A., & Lys, T. Z. (2008). Real and accrual-based earnings management in the pre- and post-Sarbanes-Oxley periods. The Accounting Review, 83(3), 757–787. doi: 10.2308/accr.2008.83.3.757

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.

Dechow, P. M., & Dichev, I. D. (2002). The quality of accruals and earnings: The role of accrual estimation errors. The Accounting Review, 77(s-1), 35–59. doi: 10.2308/accr.2002.77.s-1.35

Dechow, P. M., Ge, W., & Schrand, C. M. (2010). Understanding earnings quality: A review of the proxies, their determinants and their consequences. Journal of Accounting and Economics, 50(2–3), 344–401. doi: 10.1016/j.jacceco.2010.09.001

Francis, J., LaFond, R., Olsson, P., & Schipper, K. (2005). The market pricing of accruals quality. Journal of Accounting and Economics, 39(2), 295–327. doi: 10.1016/j.jacceco.2004.06.003

Healy, P. M., & Wahlen, J. M. (1999). A review of the earnings management literature and its implications for standard setting. Accounting Horizons, 13(4), 365–383. doi: 10.2308/acch.1999.13.4.365

Jones, J. J. (1991). Earnings management during import relief investigations. Journal of Accounting Research, 29(2), 193–228. doi: 10.2307/2491047

Kothari, S. P., Leone, A. J., & Wasley, C. E. (2005). Performance matched discretionary accrual measures. Journal of Accounting and Economics, 39(1), 163–197. doi: 10.1016/j.jacceco.2004.11.002

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.

Richardson, S. A., Sloan, R. G., Soliman, M. T., & Tuna, İ. (2005). Accrual reliability, earnings persistence and stock prices. Journal of Accounting and Economics, 39(3), 437–485. doi: 10.1016/j.jacceco.2005.04.005

Roychowdhury, S. (2006). Earnings management through real activities manipulation. Journal of Accounting and Economics, 42(3), 335–370. doi: 10.1016/j.jacceco.2006.01.002

Schipper, K., & Vincent, L. (2003). Earnings quality. Accounting Horizons, 17(Supplement), 97–110. doi: 10.2308/acch.2003.17.s-1.97

Sloan, R. G. (1996). Do stock prices fully reflect information in accruals and cash flows about future earnings? The Accounting Review, 71(3), 289–315.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده

شماره

نوع مقاله

Articles

نحوه استناد به مقاله

صادقی نژاد ع. ا. ., جمالی ر. ., & نوریان ح. (1404). طراحی مدل هوشمند سنجش کیفیت سود با تأکید بر اقلام تعهدی، پایداری سود و الگوهای دستکاری سود. هوشمندسازی در حسابداری، اقتصاد و مدیریت مالی, 1(6), 27-39. https://jsaefm.com/index.php/jsaefm/article/view/35