طراحی مدل هوشمند سنجش کیفیت سود با تأکید بر اقلام تعهدی، پایداری سود و الگوهای دستکاری سود
کلمات کلیدی:
کیفیت سود, اقلام تعهدی, پایداری سود, مدیریت سود, دستکاری سود, مدل هوشمند, گزارشگری مالیچکیده
هدف این پژوهش طراحی مدل هوشمند سنجش کیفیت سود با تمرکز بر کیفیت اقلام تعهدی، پایداری سود، قابلیت پیشبینی جریانهای نقدی و شناسایی الگوهای دستکاری سود در شرکتها است. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح اکتشافی انجام شد. مشارکتکنندگان شامل 19 نفر از خبرگان حسابداری مالی، حسابرسی، تحلیلگری بازار سرمایه، مدیریت مالی و اعضای هیئت علمی دانشگاهی در شهر تهران بودند که به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری شد و فرآیند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. برای تحلیل دادهها از روش تحلیل مضمون و نرمافزار NVivo استفاده شد. کدگذاری در سه سطح کدهای اولیه، مقولههای فرعی و مقولههای اصلی انجام گرفت و برای افزایش اعتبار یافتهها از بازبینی مشارکتکنندگان، مرور همتایان و ثبت مسیر تحلیل استفاده شد. تحلیل دادهها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: کیفیت و قابلیت اتکای اقلام تعهدی، پایداری و قابلیت پیشبینی سود، الگوهای دستکاری سود، و معماری دادهمحور مدل هوشمند سنجش کیفیت سود. مشارکتکنندگان تأکید کردند که سنجش کیفیت سود نباید صرفاً بر نسبتهای حسابداری یا یک شاخص منفرد متکی باشد، بلکه باید ترکیبی از نشانههای تعهدی، نقدی، رفتاری، زمانی و نظارتی را در نظر گیرد. از دیدگاه آنان، افزایش غیرعادی اقلام تعهدی اختیاری، شکاف پایدار میان سود و جریان نقد عملیاتی، تغییرات غیرمنطقی در ذخایر، فروش اعتباری غیرعادی، کاهش هزینههای اختیاری و هموارسازی سود از نشانههای اصلی کاهش کیفیت سود محسوب میشود. نتایج نشان داد کیفیت سود مفهومی چندبعدی است و طراحی مدل هوشمند برای سنجش آن مستلزم ادغام دادههای مالی، حسابرسی، حاکمیت شرکتی و الگوهای رفتاری مدیریت است. مدل پیشنهادی میتواند به حسابرسان، تحلیلگران، مدیران مالی و نهادهای ناظر کمک کند تا ریسک دستکاری سود را زودتر شناسایی کرده، قابلیت اتکای گزارشگری مالی را بهبود بخشند و تصمیمهای اقتصادی را بر مبنای سودهای پایدارتر و شفافتر اتخاذ کنند.
دانلودها
مراجع
Beneish, M. D. (1999). The detection of earnings manipulation. Financial Analysts Journal, 55(5), 24–36. doi: 10.2469/faj.v55.n5.2296
Cohen, D. A., Dey, A., & Lys, T. Z. (2008). Real and accrual-based earnings management in the pre- and post-Sarbanes-Oxley periods. The Accounting Review, 83(3), 757–787. doi: 10.2308/accr.2008.83.3.757
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.
Dechow, P. M., & Dichev, I. D. (2002). The quality of accruals and earnings: The role of accrual estimation errors. The Accounting Review, 77(s-1), 35–59. doi: 10.2308/accr.2002.77.s-1.35
Dechow, P. M., Ge, W., & Schrand, C. M. (2010). Understanding earnings quality: A review of the proxies, their determinants and their consequences. Journal of Accounting and Economics, 50(2–3), 344–401. doi: 10.1016/j.jacceco.2010.09.001
Francis, J., LaFond, R., Olsson, P., & Schipper, K. (2005). The market pricing of accruals quality. Journal of Accounting and Economics, 39(2), 295–327. doi: 10.1016/j.jacceco.2004.06.003
Healy, P. M., & Wahlen, J. M. (1999). A review of the earnings management literature and its implications for standard setting. Accounting Horizons, 13(4), 365–383. doi: 10.2308/acch.1999.13.4.365
Jones, J. J. (1991). Earnings management during import relief investigations. Journal of Accounting Research, 29(2), 193–228. doi: 10.2307/2491047
Kothari, S. P., Leone, A. J., & Wasley, C. E. (2005). Performance matched discretionary accrual measures. Journal of Accounting and Economics, 39(1), 163–197. doi: 10.1016/j.jacceco.2004.11.002
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Richardson, S. A., Sloan, R. G., Soliman, M. T., & Tuna, İ. (2005). Accrual reliability, earnings persistence and stock prices. Journal of Accounting and Economics, 39(3), 437–485. doi: 10.1016/j.jacceco.2005.04.005
Roychowdhury, S. (2006). Earnings management through real activities manipulation. Journal of Accounting and Economics, 42(3), 335–370. doi: 10.1016/j.jacceco.2006.01.002
Schipper, K., & Vincent, L. (2003). Earnings quality. Accounting Horizons, 17(Supplement), 97–110. doi: 10.2308/acch.2003.17.s-1.97
Sloan, R. G. (1996). Do stock prices fully reflect information in accruals and cash flows about future earnings? The Accounting Review, 71(3), 289–315.