طراحی الگوی حکمرانی داده‌محور در مدیریت مالی شرکت‌ها با تأکید بر شفافیت، پاسخگویی و تصمیم‌گیری الگوریتمی

نویسندگان

  • سارا احمدی گروه حسابرسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران نویسنده مسئول
  • حسین قاسم زاده : گروه حسابرسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران نویسنده مسئول
  • فاطمه زهرا سلیمانی گروه حسابرسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران نویسنده

کلمات کلیدی:

حکمرانی داده‌محور, مدیریت مالی, شفافیت مالی, پاسخگویی الگوریتمی, تصمیم‌گیری الگوریتمی, کنترل داخلی, تحلیل داده

چکیده

هدف پژوهش حاضر طراحی الگوی حکمرانی داده‌محور در مدیریت مالی شرکت‌ها با تأکید بر شفافیت، پاسخگویی و تصمیم‌گیری الگوریتمی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر اساس طرح تحلیل مضمون انجام شد. جامعه مشارکت‌کنندگان شامل خبرگان مالی، مدیران مالی، حسابرسان داخلی، مدیران ریسک، متخصصان فناوری اطلاعات مالی و تحلیلگران داده شاغل در شرکت‌های مستقر در تهران بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و سپس گلوله‌برفی انجام شد و فرایند گردآوری داده‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع، 18 نفر در پژوهش مشارکت کردند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. مصاحبه‌ها پس از کسب رضایت آگاهانه ضبط، پیاده‌سازی و در نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با تأکید بر استخراج مضامین اصلی و فرعی انجام شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: معماری نهادی حکمرانی داده مالی، شفافیت و ردیابی‌پذیری جریان داده و الگوریتم، پاسخگویی و حسابرسی‌پذیری تصمیم‌گیری الگوریتمی، و ظرفیت‌سازی سازمانی برای مدیریت مالی داده‌محور. یافته‌ها نشان داد که حکمرانی داده‌محور در مدیریت مالی صرفاً یک مسئله فناورانه نیست، بلکه سازوکاری نهادی، کنترلی و فرهنگی است که باید تصمیم‌حقوق داده، کیفیت داده، مالکیت داده، مستندسازی مدل‌های تحلیلی، نظارت انسانی، کنترل‌های داخلی، مدیریت ریسک الگوریتمی و آموزش مالی-داده‌ای را به‌صورت یکپارچه پوشش دهد. الگوی پیشنهادی نشان می‌دهد که استقرار حکمرانی داده‌محور در مدیریت مالی شرکت‌ها زمانی اثربخش خواهد بود که شفافیت داده، پاسخگویی مدیریتی و کنترل تصمیم‌گیری الگوریتمی به‌صورت هم‌زمان در ساختار راهبری شرکت، نظام کنترل داخلی، فرایندهای گزارشگری مالی و معماری فناوری اطلاعات نهادینه شود.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abraham, R., Schneider, J., & vom Brocke, J. (2019). Data governance: A conceptual framework, structured review, and research agenda. International Journal of Information Management, 49, 424–438. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2019.07.008

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Brynjolfsson, E., Hitt, L. M., & Kim, H. H. (2011). Strength in numbers: How does data-driven decisionmaking affect firm performance? SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.1819486

DAMA International. (2017). DAMA-DMBOK: Data management body of knowledge (2nd ed.). Technics Publications.

Davenport, T. H., & Harris, J. G. (2007). Competing on analytics: The new science of winning. Harvard Business School Press.

Diakopoulos, N. (2016). Accountability in algorithmic decision making. Communications of the ACM, 59(2), 56–62. https://doi.org/10.1145/2844110

Doshi-Velez, F., & Kim, B. (2017). Towards a rigorous science of interpretable machine learning. arXiv. https://arxiv.org/abs/1702.08608

Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903

ISACA. (2018). COBIT 2019 framework: Governance and management objectives. ISACA.

ISO/IEC. (2017). ISO/IEC 38505-1:2017 Information technology—Governance of IT—Governance of data—Part 1: Application of ISO/IEC 38500 to the governance of data. International Organization for Standardization.

Janssen, M., Brous, P., Estevez, E., Barbosa, L. S., & Janowski, T. (2020). Data governance: Organizing data for trustworthy artificial intelligence. Government Information Quarterly, 37(3), 101493. https://doi.org/10.1016/j.giq.2020.101493

Khatri, V., & Brown, C. V. (2010). Designing data governance. Communications of the ACM, 53(1), 148–152. https://doi.org/10.1145/1629175.1629210

Kroll, J. A., Huey, J., Barocas, S., Felten, E. W., Reidenberg, J. R., Robinson, D. G., & Yu, H. (2017). Accountable algorithms. University of Pennsylvania Law Review, 165(3), 633–705.

Kvale, S., & Brinkmann, S. (2015). InterViews: Learning the craft of qualitative research interviewing (3rd ed.). Sage.

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.

Mikalef, P., Krogstie, J., Pappas, I. O., & Pavlou, P. (2020). Exploring the relationship between big data analytics capability and competitive performance: The mediating roles of dynamic and operational capabilities. Information & Management, 57(2), 103169. https://doi.org/10.1016/j.im.2019.05.004

Miller, T. (2019). Explanation in artificial intelligence: Insights from the social sciences. Artificial Intelligence, 267, 1–38. https://doi.org/10.1016/j.artint.2018.07.007

National Institute of Standards and Technology. (2023). Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0). U.S. Department of Commerce. https://doi.org/10.6028/NIST.AI.100-1

OECD. (2019). Recommendation of the Council on Artificial Intelligence. OECD Legal Instruments.

Raji, I. D., Smart, A., White, R. N., Mitchell, M., Gebru, T., Hutchinson, B., Smith-Loud, J., Theron, D., & Barnes, P. (2020). Closing the AI accountability gap: Defining an end-to-end framework for internal algorithmic auditing. In Proceedings of the 2020 Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (pp. 33–44). ACM. https://doi.org/10.1145/3351095.3372873

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده

شماره

نوع مقاله

Articles

نحوه استناد به مقاله

احمدی س., قاسم زاده ح., & سلیمانی ف. ز. . (1404). طراحی الگوی حکمرانی داده‌محور در مدیریت مالی شرکت‌ها با تأکید بر شفافیت، پاسخگویی و تصمیم‌گیری الگوریتمی. هوشمندسازی در حسابداری، اقتصاد و مدیریت مالی, 1(1), 55-68. https://jsaefm.com/index.php/jsaefm/article/view/6