بررسی تأثیر فناوری‌های مالی هوشمند بر شمول مالی، عدالت اقتصادی و دسترسی به خدمات مالی دیجیتال

نویسندگان

  • مهدیه طاهری راد گروه اقتصاد اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران نویسنده
  • حسین قاسمی پور گروه اقتصاد اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران نویسنده مسئول
  • زهرا کریمی زاده گروه اقتصاد اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران نویسنده

کلمات کلیدی:

فناوری مالی هوشمند, شمول مالی, عدالت اقتصادی, خدمات مالی دیجیتال, فین‌تک, شکاف دیجیتال

چکیده

هدف این پژوهش تبیین تأثیر فناوری‌های مالی هوشمند بر شمول مالی، عدالت اقتصادی و دسترسی شهروندان به خدمات مالی دیجیتال در بستر شهری تهران بود. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه مشارکت‌کنندگان شامل خبرگان بانکی، مدیران و کارشناسان فین‌تک، متخصصان اقتصاد دیجیتال و کاربران آگاه خدمات مالی دیجیتال در شهر تهران بود. مشارکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند و با رعایت اصل تنوع تجربی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق ۲۲ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس مراحل تحلیل مضمون شامل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، استخراج مضامین، بازبینی، نام‌گذاری و تفسیر نهایی انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد فناوری‌های مالی هوشمند از طریق کاهش هزینه مبادله، حذف محدودیت‌های مکانی و زمانی، افزایش سرعت ارائه خدمات و امکان شخصی‌سازی محصولات مالی، ظرفیت قابل‌توجهی برای گسترش شمول مالی دارند. با این حال، مشارکت‌کنندگان تأکید کردند که اثر این فناوری‌ها بر عدالت اقتصادی مشروط به سه عامل کلیدی است: دسترسی برابر به زیرساخت دیجیتال، سواد مالی و دیجیتال، و شفافیت الگوریتمی. چهار مقوله اصلی شناسایی شد: «گسترش دسترسی و کاهش موانع سنتی»، «بازتعریف عدالت اقتصادی در بستر مالی دیجیتال»، «اعتماد، امنیت و حمایت از مصرف‌کننده»، و «شکاف دیجیتال و خطر بازتولید نابرابری». فناوری‌های مالی هوشمند می‌توانند ابزار مؤثری برای ارتقای شمول مالی و دسترسی به خدمات مالی دیجیتال باشند، اما به‌خودی‌خود ضامن عدالت اقتصادی نیستند. تحقق عدالت در زیست‌بوم مالی هوشمند نیازمند سیاست‌گذاری تنظیم‌گرانه، طراحی فراگیر، حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر، تقویت سواد دیجیتال و نظارت بر سوگیری‌های الگوریتمی است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Arner, D. W., Buckley, R. P., Zetzsche, D. A., & Veidt, R. (2018). FinTech for financial inclusion: A framework for digital financial transformation. UNSW Law Research Paper. https://doi.org/10.2139/ssrn.3245287

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Broby, D. (2021). Financial technology and the future of banking. Financial Innovation, 7, 47. https://doi.org/10.1186/s40854-021-00264-y

Buchak, G., Matvos, G., Piskorski, T., & Seru, A. (2018). Fintech, regulatory arbitrage, and the rise of shadow banks. Journal of Financial Economics, 130(3), 453–483. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2018.03.011

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.

Demirgüç-Kunt, A., Klapper, L., Singer, D., & Ansar, S. (2022). The Global Findex Database 2021: Financial inclusion, digital payments, and resilience in the age of COVID-19. World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1897-4

Dhakal, K. (2022). NVivo. Journal of the Medical Library Association, 110(2), 270–272. https://doi.org/10.5195/jmla.2022.1271

G20. (2016). G20 high-level principles for digital financial inclusion. Global Partnership for Financial Inclusion.

Gomber, P., Koch, J. A., & Siering, M. (2017). Digital finance and FinTech: Current research and future research directions. Journal of Business Economics, 87, 537–580. https://doi.org/10.1007/s11573-017-0852-x

Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903

Odei-Appiah, S., Raitoharju, R., & Tuominen, H. (2022). Fintech use, digital divide and financial inclusion. Digital Business, 2(2), 100023. https://doi.org/10.1016/j.digbus.2022.100023

Ozili, P. K. (2018). Impact of digital finance on financial inclusion and stability. Borsa Istanbul Review, 18(4), 329–340. https://doi.org/10.1016/j.bir.2017.12.003

Ozili, P. K. (2022). Digital financial inclusion. MPRA Paper No. 113789. Munich Personal RePEc Archive.

Puschmann, T. (2017). Fintech. Business & Information Systems Engineering, 59, 69–76. https://doi.org/10.1007/s12599-017-0464-6

Sahay, R., von Allmen, U. E., Lahreche, A., Khera, P., Ogawa, S., Bazarbash, M., & Beaton, K. (2020). The promise of FinTech: Financial inclusion in the post COVID-19 era. International Monetary Fund.

Suri, T., & Jack, W. (2016). The long-run poverty and gender impacts of mobile money. Science, 354(6317), 1288–1292. https://doi.org/10.1126/science.aah5309

Tok, Y. W., & Heng, D. (2022). Fintech: Financial inclusion or exclusion? International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798400208645.001

World Bank. (2022). The global state of financial inclusion and consumer protection 2022. World Bank.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده

شماره

نوع مقاله

Articles

نحوه استناد به مقاله

طاهری راد م., قاسمی پور ح., & کریمی زاده ز. (1404). بررسی تأثیر فناوری‌های مالی هوشمند بر شمول مالی، عدالت اقتصادی و دسترسی به خدمات مالی دیجیتال. هوشمندسازی در حسابداری، اقتصاد و مدیریت مالی, 1(3), 67-79. https://jsaefm.com/index.php/jsaefm/article/view/20