بررسی تأثیر فناوریهای مالی هوشمند بر شمول مالی، عدالت اقتصادی و دسترسی به خدمات مالی دیجیتال
کلمات کلیدی:
فناوری مالی هوشمند, شمول مالی, عدالت اقتصادی, خدمات مالی دیجیتال, فینتک, شکاف دیجیتالچکیده
هدف این پژوهش تبیین تأثیر فناوریهای مالی هوشمند بر شمول مالی، عدالت اقتصادی و دسترسی شهروندان به خدمات مالی دیجیتال در بستر شهری تهران بود. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه مشارکتکنندگان شامل خبرگان بانکی، مدیران و کارشناسان فینتک، متخصصان اقتصاد دیجیتال و کاربران آگاه خدمات مالی دیجیتال در شهر تهران بود. مشارکتکنندگان بهصورت هدفمند و با رعایت اصل تنوع تجربی انتخاب شدند. دادهها از طریق ۲۲ مصاحبه نیمهساختاریافته گردآوری شد و فرایند نمونهگیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبهها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیادهسازی و با استفاده از نرمافزار NVivo تحلیل شدند. تحلیل دادهها بر اساس مراحل تحلیل مضمون شامل آشنایی با دادهها، کدگذاری اولیه، استخراج مضامین، بازبینی، نامگذاری و تفسیر نهایی انجام گرفت. یافتهها نشان داد فناوریهای مالی هوشمند از طریق کاهش هزینه مبادله، حذف محدودیتهای مکانی و زمانی، افزایش سرعت ارائه خدمات و امکان شخصیسازی محصولات مالی، ظرفیت قابلتوجهی برای گسترش شمول مالی دارند. با این حال، مشارکتکنندگان تأکید کردند که اثر این فناوریها بر عدالت اقتصادی مشروط به سه عامل کلیدی است: دسترسی برابر به زیرساخت دیجیتال، سواد مالی و دیجیتال، و شفافیت الگوریتمی. چهار مقوله اصلی شناسایی شد: «گسترش دسترسی و کاهش موانع سنتی»، «بازتعریف عدالت اقتصادی در بستر مالی دیجیتال»، «اعتماد، امنیت و حمایت از مصرفکننده»، و «شکاف دیجیتال و خطر بازتولید نابرابری». فناوریهای مالی هوشمند میتوانند ابزار مؤثری برای ارتقای شمول مالی و دسترسی به خدمات مالی دیجیتال باشند، اما بهخودیخود ضامن عدالت اقتصادی نیستند. تحقق عدالت در زیستبوم مالی هوشمند نیازمند سیاستگذاری تنظیمگرانه، طراحی فراگیر، حمایت از گروههای آسیبپذیر، تقویت سواد دیجیتال و نظارت بر سوگیریهای الگوریتمی است.
دانلودها
مراجع
Arner, D. W., Buckley, R. P., Zetzsche, D. A., & Veidt, R. (2018). FinTech for financial inclusion: A framework for digital financial transformation. UNSW Law Research Paper. https://doi.org/10.2139/ssrn.3245287
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Broby, D. (2021). Financial technology and the future of banking. Financial Innovation, 7, 47. https://doi.org/10.1186/s40854-021-00264-y
Buchak, G., Matvos, G., Piskorski, T., & Seru, A. (2018). Fintech, regulatory arbitrage, and the rise of shadow banks. Journal of Financial Economics, 130(3), 453–483. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2018.03.011
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Demirgüç-Kunt, A., Klapper, L., Singer, D., & Ansar, S. (2022). The Global Findex Database 2021: Financial inclusion, digital payments, and resilience in the age of COVID-19. World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1897-4
Dhakal, K. (2022). NVivo. Journal of the Medical Library Association, 110(2), 270–272. https://doi.org/10.5195/jmla.2022.1271
G20. (2016). G20 high-level principles for digital financial inclusion. Global Partnership for Financial Inclusion.
Gomber, P., Koch, J. A., & Siering, M. (2017). Digital finance and FinTech: Current research and future research directions. Journal of Business Economics, 87, 537–580. https://doi.org/10.1007/s11573-017-0852-x
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
Odei-Appiah, S., Raitoharju, R., & Tuominen, H. (2022). Fintech use, digital divide and financial inclusion. Digital Business, 2(2), 100023. https://doi.org/10.1016/j.digbus.2022.100023
Ozili, P. K. (2018). Impact of digital finance on financial inclusion and stability. Borsa Istanbul Review, 18(4), 329–340. https://doi.org/10.1016/j.bir.2017.12.003
Ozili, P. K. (2022). Digital financial inclusion. MPRA Paper No. 113789. Munich Personal RePEc Archive.
Puschmann, T. (2017). Fintech. Business & Information Systems Engineering, 59, 69–76. https://doi.org/10.1007/s12599-017-0464-6
Sahay, R., von Allmen, U. E., Lahreche, A., Khera, P., Ogawa, S., Bazarbash, M., & Beaton, K. (2020). The promise of FinTech: Financial inclusion in the post COVID-19 era. International Monetary Fund.
Suri, T., & Jack, W. (2016). The long-run poverty and gender impacts of mobile money. Science, 354(6317), 1288–1292. https://doi.org/10.1126/science.aah5309
Tok, Y. W., & Heng, D. (2022). Fintech: Financial inclusion or exclusion? International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798400208645.001
World Bank. (2022). The global state of financial inclusion and consumer protection 2022. World Bank.